Η μαγεία του Studio Ghibli και πως μας αποδεικνύει πως τα κινούμενα σχέδια δεν είναι μόνο για παιδιά

Georgia Polychronidi
26 Μαΐ 2021
διαβάστηκε 7 λεπτά

Λίγα λόγια για το Studio Ghibli

To Studio Ghibli είναι ένα ιαπωνικό στούντιο ταινιών κινουμένων σχεδίων που ιδρύθηκε το 1985 από τους σκηνοθέτες κινουμένων σχεδίων Isao Takahata και Hayao Miyazaki. Μέχρι σήμερα έχει παράγει 22 ταινίες μεγάλου μήκους, με τις περισσότερες από αυτές να κατακτούν την πρώτη θέση στο Ιαπωνικό box office την χρονιά που κυκλοφόρησαν. Χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Studio Ghibli αποτελούν τα παραδοσιακά ζωγραφισμένα στο χέρι σχέδια του και τα ποικίλα κρυφά αλλά και φανερά μηνύματα που συμπεριλαμβάνει μέσα στις ταινίες του, τα οποία δεν είναι ασύνηθες να συγκρούονται μεταξύ τους. Όπως επίσης και οι δυναμικοί γυναικείοι χαρακτήρες που δεν επισκιάζονται από τους αντρικούς ή το ρομάντζο που μπορεί να υπάρχει μεταξύ τους, το οποίο χαρακτηρίζεται από αλληλοϋποστήριξη και αντιτίθεται στην μονόπλευρη εξάρτηση που βλέπουμε συνήθως μέσα σε ανάλογες σχέσεις γυναικείων και ανδρικών χαρακτήρων. Επιπλέον, μέσα από τα δημιουργήματα του, ο κάθε σκηνοθέτης εκφράζει την προσωπική του άποψη πάνω σε ζητήματα και γεγονότα που είτε είναι επίκαιρα, είτε έχουν συνταράξει τον κόσμο στο παρελθόν. Ας δούμε μερικές από αυτές τις ταινίες!

Grave of the Fireflies

"Why must firefiles die so young?"

- Setsuko

To Grave of the Fireflies δημιουργήθηκε το 1988 και τοποθετείται χρονικά στο τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, κατά την περίοδο των βομβιστικών επιθέσεων της Αμερικής στην πόλη Kobe της Ιαπωνίας. Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο μας αφηγείται την ιστορία του Seita και της μικρής αδελφής του, της Setsuko, δύο παιδιών που χάνουν την μητέρα τους κατά την διάρκεια αυτών των βομβιστικών επιθέσεων και πλέον όντας μόνα τους στον κόσμο προσπαθούν να επιβιώσουν σε μια Ιαπωνία στα πρόθυρα της κατάρρευσης, με κανένα να βρίσκεται σε θέση να τα βοηθήσει.

Αποτελεί λοιπόν μια ταινία που δεν θα ήταν αδόκιμο να χαρακτηριστεί ως ύμνος κατά των πολέμων και των εχθροπραξιών, δείχνοντας μας τις τρομακτικές συνέπειες τέτοιων καταστάσεων, τον αντίκτυπο που έχουν στις εμπλεκόμενες κοινωνίες και πάνω από όλα στα αθώα θύματά τους, τα παιδιά. Όμορφη, αλλά συνάμα βάναυση και τρομακτική, μας δίνει την δυνατότητα να βιώσουμε την κατάσταση στην οποία βρισκόταν η Ιαπωνική κοινωνία εκείνη την περίοδο, καθώς και τις αρχές και τις αξίες που ενστερνίζονταν οι άνθρωποί της. Παράλληλα μπαίνουμε, μέσω των πρωταγωνιστών, στον κόσμο των παιδιών, ο οποίος στιγματίζεται και πληγώνεται ανεπανόρθωτα, καταφέρνοντας όμως να διατηρήσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του παιδικού χαρακτήρα που δεν είναι άλλα παρά η ζωντάνια, η ελπίδα και η αφέλεια που πάντοτε συνυπάρχουν μέσα σε αυτόν.

Έχοντας χαρακτηρισθεί ως μία από τις "σκοτεινότερες" ταινίες του Studio Ghibli, αποτελεί ένα πραγματικό αριστούργημα το οποίο μας αναγκάζει ουσιαστικά να αναθεωρήσουμε τις απόψεις μας για το κοινό που θεωρούμε πως μπορεί να προσεγγίσει μια ταινία κινουμένων σχεδίων.

Προσωπικά ενδεχομένως να μην συμβούλευα κανένα γονιό να την βάλει στο παιδάκι του, καθώς αποτελεί κάθε άλλο από μια απλή συμβατική παιδική ταινία που κινείται μέσα σε ασφαλή όρια, εμπνέοντας συγκίνηση αλλά όχι θλίψη. Την θεωρώ ιδιαίτερα οδυνηρή για μια παιδική ψυχή, καθώς αποστερεί από το κοινό κάθε αίσθηση ελπίδας ήδη από το πρώτο λεπτό. Πάραυτα την βρίσκω απολύτως κατάλληλη για όλες τις υπόλοιπες ηλικίες, καθώς είναι ικανή να συνταράξει και να ταρακουνήσει το κοινό, δίχως να του δίνει την δυνατότητα να εφυσηχαστεί κατά την διάρκεια της και καταφέρνοντας με τον επιτυχέστερο τρόπο να μεταδώσει το κύριο μήνυμα της, ένα ηχηρό ΟΧΙ στους πολέμους, μέσω των αληθινών εμπειριών του Nosaka Akiyuki, επιζήσαντα αυτών των γεγονότων.

Spirited Away

“Once You've Met Someone You Never Really Forget Them. It Just Takes A While For Your Memories To Return.”

-Zeniba to Chihiro

Το Spirited Away βγήκε στους κινηματογράφους το 2001 και αποτελεί μια ταινία που μας αφηγείται την ιστορία της Chihiro η οποία μετακομίζει με την οικογένεια της σε ένα νέο σπίτι. Καθώς βρίσκονται στον δρόμο η απροσεξία του πατέρα της τους οδηγεί να πάρουν μία λάθος στροφή και έτσι καταλήγουν έξω από ένα τούνελ. Γεμάτη περιέργεια οι γονείς της αποφασίζουν να το εξερευνήσουν, καταλήγοντας έτσι σε μια φαινομενικά έρημη πόλη γεμάτη εστιατόρια, όπου αποφασίζουν να παραμείνουν και να γευματίσουν. Σε αυτό το σημείο ξαφνικά η πλοκή ανατρέπεται και εισέρχεται πλέον σε έναν μαγικό κόσμο φανταστικών πνευμάτων που κυριαρχείται από τη μάγισσα Yubaba, η οποία μεταμορφώνει τους γονείς της Chihiro και τους κρατά όμηρους μέχρις ότου αυτή να καταφέρει να τους απελευθερώσει και να ξεχρεώσει το χρέος τους δουλεύοντας στα λουτρά της Yubaba.

Μια ταινία γεμάτη κρυφά μηνύματα -χαρακτηριστικό γνώρισμα του Studio Ghibli- που ουσιαστικά αποτελεί την ιστορία επιβίωσης ενός νεαρού κοριτσιού που καλείται να υπερασπιστεί τον εαυτό της και να εργαστεί σε έναν άγνωστο κόσμο, προκειμένου να απελευθερώσει τους γονείς της από τα μάγια την Yubaba, η οποία προσπαθεί να την εκμεταλλευτεί και εξαπατήσει με κάθε ευκαιρία.

Μέσα από τις περιπέτειες αυτού του κοριτσιού ο Hayao Miyazaki προσπαθεί να μεταδώσει στο κοινό του την αξία της ισορροπίας στην ζωή των ανθρώπων, της συντροφικότητας, της φιλίας, της αλληλοβοήθειας και της αυτογνωσίας. Ενώ ακόμα, αναδεικνύει την διττότητα που παρουσιάζουν οι ανθρώπινοι χαρακτήρες, αφού στην ταινία παρατηρούμε πως δεν υπάρχουν απόλυτα μοχθηροί ή κακοί χαρακτήρες. Επιπλέον, θίγει θέματα που δημιουργούν εξαιρετικά αρνητικό αντίκτυπο στην σημερινή κοινωνία -τόσο την Ιαπωνική, όσο και την παγκόσμια- όπως ο υπερκαταναλωτισμός και η ταχεία ανάπτυξη της βιομηχανίας του σεξ συγκεκριμένα στην Ιαπωνία, σχολιάζοντας ιδιαίτερα την επιρροή αυτής στον κόσμο των παιδιών, αφού σύμφωνα με τον ίδιο το Spirited Away αποτελεί την επίσημη δήλωσή του πάνω στο θέμα.

Το Spirited Away έχει λάβει διεθνή αναγνώριση κερδίζοντας πολλά βραβεία, όπως το Oscar Καλύτερης Ταινίας Κινουμένων Σχεδίων, το 2003.

Για εμένα είναι μια ταινία που μου φτιάχνει την διάθεση κάθε φορά που την βλέπω, ενώ την έχω συνδέσει με την παιδική μου ηλικία και την συνήθεια που είχε - και έχει ακόμα - ο μπαμπάς μου να αγοράζει εφημερίδες κάθε φορά που αυτές συμπεριελάμβαναν κάτι που θεωρούσε πως θα μου φαινόταν ενδιαφέρον. Θα την πρότεινα ανεπιφύλακτα τόσο σε παιδιά της ηλικίας της Chihiro με γνώμονα τα οποία είχε σχεδιαστεί, όσο και σε ανθρώπους πολύ μεγαλύτερης ηλικίας αφού πιστεύω πως αποτελεί μια εξαιρετικά όμορφη ταινία, με πολλά περισσότερα μηνύματα από αυτά που σας ανέφερα, τα οποία αξίζει να ανακαλύψετε!

The Wind Rises

“But remember this, Japanese boy... airplanes are not tools for war. They are not for making money. Airplanes are beautiful dreams. Engineers turn dreams into reality.”

-Carponi to Jiro

To The Wind Rises παρουσιάστηκε στο κοινό το 2013 και μας αφηγείται την ιστορία του Jiro Horikoshi, του δημιουργού του μαχητικού Mitsubishi A6M Zero, το οποίο χρησιμοποιήθηκε από τους Ιάπωνες στην επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, καθώς και σε πολλές άλλες επιθέσεις κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Η ταινία ξεκινά πριν την έναρξη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου όπου βλέπουμε τον νεαρό Jiro που ονειρεύεται να γίνει πιλότος. Το όνειρό του όμως δεν γίνεται πραγματικότητα εξαιτίας των προβλημάτων όρασης του και έτσι αποφασίζει αντ' αυτού να γίνει μηχανικός και να σχεδιάζει τα αγαπημένα του αεροπλάνα, ωθούμενος από τα φανταστικά όνειρα που βλέπει με τον Ιταλό πρωτοπόρο αεροσκαφών, Count Caproni. Ο Jiro λοιπόν είναι ένας νέος, ο οποίος περιφρονεί την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η χώρα του και θαρρεί πως είναι τουλάχιστον 20-30 χρόνια πίσω από τον υπόλοιπο κόσμο, πράγμα που τον κάνει να πιστεύει πως είναι αδύνατο να ανταγωνιστούν τις τεχνολογικές δυνάμεις του κόσμου, όπως η Αμερική ή η Γερμανία. Έτσι αφού καταφέρνει να πιάσει δουλειά στην Mitsubishi ο Jiro αποστέλλεται στη Γερμανία ως αντιπρόσωπος, για να μάθει για την τεχνολογία που χρησιμοποιούν και να πάρει συμβουλές και ιδέες για να γυρίσει μαζί τους στην Ιαπωνία.

Μέσα στην ταινία λοιπόν, ο Hayao Miyazaki παραμένει κοντά στο ταξίδι του Jiro, ακολουθώντας τον από τα όνειρά του, τη σχολική του εκπαίδευση, τα ερευνητικά του ταξίδια στη Γερμανία και τη γλυκιά του φιλία με την Naoko, που θα γίνει σύζυγος του , δείχνοντας μας όλα τα ηθικά διλήμματα που έπρεπε να αντιμετωπίσει προκειμένου να καταφέρει να φτιάξει τα αεροπλάνα που τόσο πολύ αγαπούσε.

Η ταινία λοιπόν χαρακτηρίζεται από τις έντονες αντιθέσεις που επικοινωνεί μέσα από τα θέματα τα οποία θίγει, αφού βλέπουμε πως στα όνειρα του πρωταγωνιστή ο ουρανός είναι γεμάτος πολύχρωμα αεροπλάνα, μεγάλα φανταχτερά χάρτινα πουλιά, ή καλοφτιαγμένους δράκους, στοιχεία αβλαβή. Καθώς η ταινία συνεχίζεται, και καθώς η Mitsubishi ανταγωνίζεται για συμβόλαια με το στρατό και το ναυτικό, συνειδητοποιεί ότι αυτό που κάνει είναι να σχεδιάζει μια δολοφονική μηχανή. Έτσι ξαφνικά τα όνειρα του Jiro γίνονται σκοτεινά και δυσοίωνα και τα όμορφα, πολύχρωμα αεροπλάνα μετατρέπονται σε φοβερά τέρατα που ξεσπούν μέσα από τα ταραχώδη σύννεφα. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την σχέση του με την Naoko.

Γενικότερα το The Wind Rises είναι μια ήπια πολεμική ταινία που μέσα από την ζωή, τα όνειρα και τους προβληματισμούς του Jiro μας αποκαλύπτει ποικίλα ηθικά διλλήματα που καλούνταν και καλούνται να αντιμετωπίζουν όλοι όσοι ασχολούνται με το τομέα της τεχνολογίας, δίνοντας μας επίσης την δυνατότητα να δούμε για μια ακόμα φορά ποιες ήταν οι κοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν στην Ιαπωνία εκείνη την εποχή και πως έβλεπε ο κόσμος την ζωή και τον πόλεμο. Πως τα όνειρα τόσο του πρωταγωνιστή όσο και μιας ολόκληρης κοινωνίας μετατράπηκαν σε εφιάλτες εξαιτίας του πολέμου. Παρόλα αυτά ο Hayao Miyazaki φρόντισε, όπως συνήθως, να μην κάνει τις προθέσεις του οφθαλμοφανείς, γεγονός που σε αυτή την περίπτωση έδωσε πάτημα σε πολλούς επικριτές οι οποίοι υποστήριξαν ότι εκθείαζε τα "κατορθώματα" της χώρας του στον δεύτερο παγκόσμιο. Όμως στην πραγματικότητα αποτελεί μια αντιπολεμική ταινία, - όπως ακριβώς και το The Grave of the Fireflies- η οποία είχε ως πηγή έμπνευσης τα λόγια του Jiro Horikoshi, ο οποίος υποστήριξε στη βιογραφία του ότι «Το μόνο που ήθελα να κάνω ήταν να φτιάξω κάτι όμορφο». Επίσης, πολλοί επέκριναν και το κάπνισμα στο οποίο επιδίδονται συχνά οι χαρακτήρες. Παρόλα αυτά πιστεύω πως είναι μια ταινία που αν και απευθύνεται σε ενήλικες, είναι κατάλληλη και για μικρότερες ηλικίες αρκεί να γνωρίζουν ίσως λίγο από το ιστορικό περιεχόμενο στο οποίο αναφέρεται.

Άλλες ταινίες του Studio Ghibli...

Η άποψή μου για το Studio Ghibli

Για να σας αφήσω και κάποια στιγμή να συνεχίσετε με την ζωή σας θα καταλήξω στο ότι αγαπώ το Studio Ghibli και απολαμβάνω ιδιαίτερα την δυνατότητα που μας δίνει να ανακαλύψουμε την Ιαπωνική κουλτούρα ανά τους αιώνες, δημιουργώντας ηθικούς προβληματισμούς και εξάπτοντας την περιέργεια μας για το νόημα που μπορεί να κρύβεται σε κάθε σκηνή. Η κάθε επανάληψη των ταινιών που έχεις ήδη παρακολουθήσει είναι πραγματικά μοναδική, αφού πάντα ανακαλύπτεις και κάτι καινούργιο. Και εν τέλει θεωρώ πως καταφέρνει να μας αποδείξει πως τα anime και το animation γενικότερα είναι μια μορφή τέχνης που δεν απευθύνεται μόνο στα παιδιά, αλλά μπορεί να σχολιάσει ποικίλα γεγονότα και να μεταδώσει ηχηρά μηνύματα με εξίσου δυναμικό τρόπο με μια live action ταινία.

Ελπίζω να σας εξίταρα το ενδιαφέρον για αυτό το τόσο μαγευτικό studio, να το ψάξετε στον ελεύθερο σας χρόνο και να το αγαπήσετε όσο εγώ!

Μέχρι τότε σας εύχομαι καλή συνέχεια και θα τα ξαναπούμε!

Γεωργία ❤️

“Many of my movies have strong female leads—brave, self-sufficient girls that don't think twice about fighting for what they believe with all their heart. They'll need a friend, or a supporter, but never a savior. Any woman is just as capable of being a hero as any man.”

-Hayao Miyazaki

Disclaimer: Όλες οι φωτογραφίες έχουν παρθεί από τις προαναφερόμενες ταινίες.